یک سال نیم اخیر، فرصتی بود که تو چنتا مصاحبه کاری برای استخدام شرکت کنم. مصاحبه های کاری تو ایران برخلاف کشور های دیگه مثل امریکا، روند ثابت و روشنی نداره که بشه یه نسخه کلی براش پیچید. ولی خب ممکنه نقاط مشترکی توی مصاحبه ها باشه که دونستنش به کسایی که قصد شرکت در اون را دارن، کمک کنه. تو اینجا چند نکته مهم رو که باید برای مصاحبه های کاری رعایت کرد، می گم.

1- آمادگی علمی و عملی

تخصص و مدرک شما در هر رشته و شاخه ای که هست، بهتره تا حدود خیلی زیادی توی اون خوب باشید. شرکت ها و ادارات، بخصوص نوع خصوصیشون به دنبال استخدام افراد باسواد و مهارت خیلی بالا می گردن. در واقع ترجیح همه کارفرما ها اینه که افراد نخبه رو برای کار استخدام کنن. ولی خب فاکتور های زیادی این وسط درگیره که ممکنه اون ها انتظاراتشون رو تغییر بدن. چیزی که از شما بر میاد اینه که در حد توانایی خودتون به تخصصی که دارید، مسلط باشید.

در جریان مصاحبه، ممکنه سوال های علمی از شما پرسیده بشه. هیچ تضمینی  وجود نداره سوال های مطرح شده، در حیطه چیزهای باشه که شما در دانشگاه یاد گرفتید. یکی از عمده علایق شرکت ها برای انتخاب یک فرد، مهارت اون در انجام کارهاییه که در جریان شغل باید بهش سپرده بشه. این به هیچ عنوان چیزی نیست که دانشگاه به شما یاد بده. حتی بهترین دانشگاه های کشور هم این ظرفیت براشون تعریف نشده که دانشجوهاشون رو برای همه کار های ممکن در خارج از دانشگاه آماده کنن. پس اگه هنوز دانشجو هستید، این رو بدونید که کسب مهارت عملی در رشته ای که تحصیل می کنید، فقط و فقط به خودتون بستگی داره.

در رشته های مهندسی بیشتر، این مهارت با یادگیری نرافزار های رشته تون میسر می شه. پیشرفت IT باعث شده تقریبا همه چیز وابسته به کامپیوتر باشه، برای همین مهارت شما در برقراری ارتباط با کامپیوتر و نرم افزار های تخصصی رشته اتون برگ برنده شما در مصاحبه های استخدامی هستش. 

حتما قبل از رفتن به مصاحبه، در مورد شغلی که قراره براش مصاحبه شرکت کنید تحقیق کنید و ببینید فعالیت در اون شغل مستلزم دونستن چه چیزاییه. اگه اون مهارت ها رو ندارید یا خودتون حس می کنید در اون مهارت ها نیاز به تقویت دارید، بهتون پیشنهاد می کنم که مصاحبه رو شرکت نکنید. چون تجربه نشون داده، ناامیدی ناشی از رد شدن تو مصاحبه های کاری، تاثیر زیاد روی عملکرد و روحیه داره. برای همین تا وقتی مطمین نشدید که حداقل 70 درصد توانایی انجام اون کار رو دارید، به مصاجبه نرید.

نکته ای که خیلی باید به اون توجه کنید اینه که شرکت ها دنبال کار آموز نیستن و نمی خوان کسی رو استخدام کنن که شرکت محل تجربه اش باشه. متاسفانه به خاطر رقابت شدیدی که بر سر شغل وجود داره، اگه حتی رفتار های نامناسبی مثل پارتی بازی رو در نظر نگیریم، برای هر شغل ممکنه چندین هزار نفر آدم واجد شرایط وجود داشته باشه. برای همین شرکت ها هیچ نگرانی از نادیده گرفتن شما نخواند داشت.

سوالاتی که از من در حین مصاحبه شد، بیشتر عملی بودن تا علمی. یعنی حتی با وجود اینکه من در اون زمینه به خصوص علم کافی داشتم، ولی به خاطر اینکه تجربه کاری نداشتم، نتونستم به خوبی جواب سوال رو بدم. به همین خاطر می گم حتما قبل از رفتن به مصاحبه در مورد اون کار تحقیقات جامعی بکنید به خصوص اگه سابقه کاری کافی ندارید.

2- وضع ظاهری

چه در مورد آقایان و چه خانوم ها، در هر دو حیطه دولتی و خصوصی، سعی کنید یه پوشش کاملا عادی و مرسوم ادارات داشته باشید. اینو مطمین باشید که گذاشتن ریش و درست کردن ظاهرتون مثل بودایی ها، هیچ برتری ای بهتون نخواهد داد. دلیلش هم اینه که آدم هایی که قراره از شما برای استخدام مصاحبه کنند، معمولا جزو رند ترین افراد اون مجموعه حساب می شن و خیلی خیلی بیشتر از شما تجربه برخورد با آدم های جورواجو رو دارن. 

3- حرکات بدن و آداب معاشرت

شاید مسخره به نظر بیاد. شاید بگید شخصی که در شرف مصاحبه کاری هستش، به قدری سن داره که آداب معاشرت رو یاد گرفته باشه ولی مساله اصلا این نیست. شاید شما فکر کنید که همه آداب معاشرت رو بلد هستید و حرکات بدنتون کاملا معقول هستش ولی احتمالا در اشتباه هستید. خیلی از ما ها حرکاتی فیزیکی در طول روز انجام میدیم که ممکنه ازش آگاه نباشیم. مثل تیک های عصبی، تکون دادن مداوم پا، کندن پوست لب ها، خاروندن سر و...

همه این حرکات در نظر فرد مصاحبه کننده مشخصه و یه امتیاز منفی برای شما به حساب میاد. این تصور رو نداشته باشید که مصاحبه کاری، فقط برای سنجیدن توانایی حرفه ای شما در زمینه تخصصیتونه. در بیشتر مصاحبه ها، توانایی های دیگه شما از جمله، کنترل خشم، کنترل استرس، مدیریت زمان و... رو هم می سنجن. پس حتما چند هفته قبل از مصاحبه، روی حرکات بدنتون دقت کنید و اگه چیز اضافه ای دارید، ترکش کنید.

نکته بعدی آداب معاشرت هستش. این ها یه سری تعاریف کلی هستش که ممکنه در هر جامعه و فرهنگی متفاوت باشه. برای مثال چیزی که هم اکنون در ایران عرف هستش اینه که تا قبل از اینکه فرد بزرگتر از شما اقدام برای دست دادن نکرده، دستتون رو دراز نکنید، قبل از اینکه اجازه نشستن به شما بدن، روی صندلی نشینید، سلام کردن، خندیدن، حرف زدن و... که هر کدوم برای خودشون آدابی داره که باید حتما روشون کار کنید چون به شدت روی اینا تاکید دارن. این رو همین الان به خاطر بسپارید. خیلی از چیز هایی که در مصاحبه باهاش مواجه می شید، به نظر منطقی و درست نمیاد. خیلی از سوال ها ازتون می شه که شخص پرسشگر اصلا اجازه پرسیدنش رو نداره. ولی خب متاسفانه، برای بدست آوردن فرصت شغلی به صورت شرافتمندانه، باید فداکاری کرد و این یکی از اون فداکاری هاست.

4- تفتیش عقاید

این آمادگی رو داشته باشید که جلسه مصاحبه شما تبدیل به یه جلسه بازجویی و تفتیش عقاید کامل بشه. به طور قطع، اگه اعتقاداتی دارید که با اعتقادات فرد مصاحبه کننده سازگاری نداره، باید تظاهر کنید چون در غیر این صورت کار رو بدست نمیارید. اینجا یه خط باریک هست که عبور از اون به هر سمت باعث شکست شما می شه. شما باید به گونه ای تظاهر کنید، که نه فرد مورد نظر متوجه دروغ گفتن شما بشه، نه اینکه به طور کامل متوجه بشه که شما هیچ گونه اعتقادی به موضوع مورد علاقه اون ندارید. همونطور که قبلا گفتم، آدم هایی که باهاشون در اون جلسه طرف حساب هستید، تجربه بالایی در زمینه تشخیص تظاهر کردن یا نکردن شما دارن. اگه اعتقادات شما، با چیزی که مرسوم  ادارات دولتی هست، سازگاری نداره، می بایست به شیوه خیلی زیرکانه، دروغ بگید.

اینکه چجوری دروغ بگید، بستگی به سوالاتی که ازتون می کنن داره. سعی کنید اطلاعاتتون در زمینه احکام اسلامی مناسب باشه. نیاز نیست خیلی دقیق همه چیز رو بدونید ولی چیزهای مهم رو حتما بدونید. برای نمونه این موارد رو  بهتره بدونید:

- انواع روش های غسل کردن

- انواع غسل های واجب

- وضو گرفتن و تیمم کردن

- نماز های واجب و روش اقامه اون ها

- نماز جمعه

- اصول دین

- حدود اسلامی حجاب برای خانوم ها

و...

اگه تا به حال در مراسمات مذهبی مثل نماز جمعه شرکت نکردید، بهتره به جای منکر شدن کلی، بگید که چند بار در سنین پایین شرکت کردید که از سوالات بیشتر در این زمینه جلوگیری کنید.

در مورد سیاست، باید خیلی محتاط باشید. یکی از اصلی ترین شگرد های این افراد، اینه که با تحریک کردن شما، باعث می شن حرف بزنید. در زمینه سیاست، باید این رو بدونید که دانایی زیاد شما، امتیاز محسوب نمیشه.  البته در مورد شغل های فنی مهندسی بیشتر منظورمه. پس حتما مد نظرتون باشه زیاد وارد بحث ها و صحبت های سیاسی با این افراد نشید و بیشتر اظهار بی اطلاعی یا بی علاقگی کنید. البته این بی علاقگی تا حدی باشه که اصول پایه ای عقاید اون ها رو نادیده نگیرید. مسائلی مثل ولایت فقیه و ... حتما باید بهشون توجه ویژه بشه.

5- آرامش

این مورد یکی از اصلی ترین فاکتور های موفقیت شما در یه مصاحبه کاری هستش. اینکه در تمام مدت مصاحبه، به خودتون مسلط باشید و آرامش داشته باشید، یه امتیاز خیلی مهم برای شما به حساب میاد. در طول فرایند مصاحبه، یکی از شگرد های افراد مصاحبه گر اینه که با حمله های پی در پی، آرامش شما رو بهم بریزن و سعی کنن نقطه ضعف های شخصیتیتون رو بکشن بیرون. وظیفه اصلی شما اینه که با وجود همه شرایط جهنمی که ممکنه براتون درست کنن، محکم باشید و اجازه مسلط شدن اونا به خودتون رو ندید.

***

این ها خلاصه مواردی بود که من در این چند مورد تجربه مصاحبه ام بدست آوردم. همونطور که اول هم گفتم، مصاحبه های داخلی، ساختار ثابت و مشخصی نداره که بشه پیش بینیشون کرد. هر اداره یا شرکتی بسته به نیاز هایی که داره، شگرد ها و سوالات مختلفی رو ممکنه مطرح کنن و به کار بگیرن. با همه مواردی که گفته شد و پیچ و خم هایی که ممکنه فرایند استخدام شدن داشته باشه، اگه از تو تخصصتون جزو افراد ممتاز باشید، احتمال اینکه صاحب شغل بشید خیلی بالاست.